Уладзімір Дубоўка. Біяграфія

Уладзімір Мікалаевіч Дубоўка нарадзіўся 15 ліпеня 1900 г. у вёсцы Агароднікі Пастаўскага раёна Віцебскай вобласці ў сялянскай сям’і. На сённяшні дзень з’явіліся новыя архіўныя дадзеныя аб тым, што Уладзімір Дубоўка нарадзіўся ў 1901 годзе. Але трэба адзначыць, што сам пісьменнік ва ўсіх даведніках агучваў 1900 год.

З 1905 па 1910 г. вучыўся паэт ў Манькавіцкай пачатковай школе. У 1912 годзе паступіў ў двухкласнае Мядзельскае вучылішча. У 1914 годзе паступіў ў Нова-Вілейскую настаўніцкую семінарыю (каля Вільні), якая ў сувязі з вайной была пераведзена ў г. Невель (беларускі горад – цяпер Расія). У 1918 годзе завяршыў вучобу ў семінарыі і прыехаў у Маскву, дзе ў той час жылі бацькі.

Настаўнічаў у Тульскай вобласці (1918–1920), служыў у Чырвонай Арміі (1920–1921). Пасля дэмабілізацыі працаваў метадыстам і інспектарам беларускіх школ Наркамата асветы РСФСР і займаўся на творчым аддзяленні Вышэйшага літаратурна–мастацкага інстытута імя В. Брусава, які скончыў у 1924 г. Быў членам літаратурных аб’яднанняў “Маладняк”, “Узвышша”, першым рэдактарам часопіса “Беларускі піянер” (цяпер “Бярозка”). Працаваў рэдактарам беларускага тэксту “Весніка ЦВК, СНК і СПА Саюзу ССР” (1922–1925), адказным сакратаром пастпрэдства БССР пры ўрадзе СССР (1923–1924), выкладчыкам беларускай літаратуры Камуністычнага універсітэта народаў Захаду (1924–1927), рэдактарам “Збору законаў і загадаў рабоча–сялянскага ўраду Саюза ССР” (1926– 1930). У 1927 г. ажаніўся з Марыяй Пятроўнай Клаўс, у 1928 г. нараджаецца сын Альгерд.

У 1930 г. за верш “За ўсе краі, за ўсе народы свету” паэта арыштоўваюць. У 1931 г. знаходзіцца ў зняволенні ў мінскай турме, 10 красавіка асуджаны на пяць гадоў высылкі ў Яранск (былая Вяцкая губерня), працуе у Яранскім райспажыўсаюзе на пасадзе сакратара, у Яранск прыязджае з сынам Альгердам і Марыя Пятроўна. 1932 г. – жыццё ў Яранску, калі ён “…як пісьменнік, нічога не рабіў”. 1933 г. – прымусовы пераезд у вёску Шэшурга, а пазней – у Чэбаксары. 1937 г. – новы арышт. Жонка з сынам вяртаецца ў Маскву, а потым – у Талдом (сто кіламетраў на поўнач ад Масквы). Там, на пачатку вайны, загінуў іх трынаццацігадовы сын Альгерд. У снежні з прысудам “пазбавіць волі на дзесяць гадоў” паэта этапіруюць на Далёкі Усход. 1939 г. – знаходзіцца на лагернай будоўлі ў Новым Бірабіджане.
1947 г. – пасля заканчэння тэрміну зняволення паэт апынаецца ў г. Зугдзідзі (Грузія), дзе працуе рахункаводам у канторы чайнага саўгаса Наразені. Туды ж пераязджае і Марыя Пятроўна. 1949 г. – чарговы арышт. Спачатку – Тбіліская турма, а потым этап у Краснаярскі край. Працуе сталяром у Почэце Абанскага раёна, Марыя Пятроўна выкладае ў школе матэматыку. 1957 г. – канчаткова рэабілітаваны. 1958 г. – стала жыве ў Маскве. 1959 г. – падарожнічае па Палессі. 1976 г. – у Маскве 20 сакавіка паэт памірае.

Спіс крыніц:
1. Дубоўка Уладзімір Мікалаевіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. Т.6 : дадаізм – застава. – Мінск : Беларуская энцыклапедыя, 1998. – С. 245.
2. “О Беларусь, мая шыпшына…” : на радзіме Уладзіміра Дубоўкі
/ [складальнікі : І. М. Заяц, І. М. Пракаповіч]. – Мінск : Тонпік, 2007. – 128 с. : іл.
3. Уладзімір Дубоўка // Беларускія пісьменнікі, 1917–1990 : даведнік / [складальнік А. К. Гардзіцкі ; навуковы рэдактар А. Л. Верабей]. – Мінск : Мастацкая літаратура, 1994. – С. 185–186.
4. Уладзімір Дубоўка, 1900–1976 // Гісторыя беларускай савецкай літаратуры, 1917–1940 : падручнік для студэнтаў філалагічных факультэтаў педагагічных інстытутаў / пад агульнай рэдакцыяй М. А. Лазарука, А. А. Семяновіч. – Мінск : Вышэйшая школа, 1981. – С. 212–236.

Дубоўка Улад­зі­мір Міка­ла­евіч. Мой жыц­ця­піс

Пра­рок Май­сей не давод­зіў­ся мне рад­нёй ні па баць­ка­вай, ні па мат­чы­най лініі, але адна акаліч­на­сць, пра якую пойдзе гутар­ка зараз, дае мне пэў­ную пад­ста­ву зга­да­ць яго­нае імя ў сваім жыц­ця­пі­се.

У Біб­ліі напі­са­на, што за даў­но міну­лым часам малое дзі­ця паклалі ў кошык і пус­цілі на ваду.
Калі яго адтуль дасталі доб­рыя люд­зі, дык назвалі Май­се­ем, што на ста­ра­жыт­на­яўр­эй­с­кай мове азна­чае «выцяг­не­ны з вады». У далей­шым, пас­ля адпа­вед­на­га выха­ван­ня, з яго вый­шаў сла­ву­ты пра­рок і засна­валь­нік Май­се­е­ва вера­вы­знан­ня. 3 ім нават раз­маў­ляў сам Пан Бог і даў праз яго люд­зям свае дзе­ся­ць запа­ве­таў.

Зусім выпад­ко­ва мяне, калі мне было некаль­кі дзён, ледзь не напат­каў Май­се­еў лес: і мяне, як каза­ла маці, хацелі пус­ці­ць пла­ва­ць па вад­зе. А што было б з гэта­га, — уяві­ць не цяж­ка. У кож­ным разе мож­на сме­ла ска­за­ць, што да гута­рак з богам я не дажыў бы, а пай­шоў бы на дно ў самым пачат­ку свай­го вандра­ван­ня.

Адбы­ло­ся ўсё так.
Нарад­зіў­шы­ся на свет (2 ліпе­ня 1900 года), я ляжаў ціхень­ка ў калы­с­цы каля мат­чы­на­га лож­ка. Маці, хво­рая яшчэ, не ўста­вала. Лежа­чы на лож­ку, яна адной рукой кра­та­ла калы­с­ку, мабы­ць, болыш не для таго, каб заспа­коі­ць мяне, а для таго, «каб рукі не гуля­лі». Пры гэтым яна дума­ла, як буд­зе мне павод­зіц­ца ў полі, куды праз некаль­кі дзён трэ­ба ісці жаць жыта.
– Э, нічо­га! Мож­на буд­зе пад баб­ку паклас­ці, а ў цянь­ку лепш, чым у хаце, буд­зе!
Рап­там дзве­ры расчы­нілі­ся і ў хату з гома­нам, піха­ю­чы адзін адна­го, зака­ціла­ся пяцё­ра хлап­чу­коў: стар­эй­шы брат Ваня, фель­ча­раў сын Стась і крам­ні­ка­вы сыны Шлём­ка, Арчык і Додка. Яны вала­клі за сабой начоўкі.
– Божух­на! Ды наво­шта ж вы іх пры­цяг­нулі?
Маці паду­ма­ла, што яны пакла­па­цілі­ся, каб было ў чым купа­ць мяне. Гэта яе нават крыху рас­чулі­ла, і яна з лас­кай у гола­се дада­ла:
– Мы яго буд­зем купа­ць у новай балей­цы! –  Не! Мы ваша­га Валод­зю павя­зём у гэтых начоў­ках да млы­на, – рас­тлу­ма­чыў самы боль­шы з кам­паніі – Шлём­ка.

Маці нічо­га не маг­ла зра­зу­ме­ць.
–  Чаго ён там не бачыў, у тым млыне?

–  А каб тут не пла­каў, мы яго ўто­пім!

3 гэты­мі сло­ва­мі хлоп­цы падыш­лі да калы­скі і пачалі пады­ма­ць мяне, каб паклас­ці ў начоўкі.
Маці, забы­ў­шы­ся на сваю хва­ро­бу, ускочы­ла з лож­ка, сха­пі­ла руч­нік і пача­ла пыт­ля­ва­ць маіх будучых сяброў.
Яны, не чакаў­шы тако­га пача­стун­ку, адзін за адным паў­ця­калі з хаты. А яна за імі:
— Тапі­ць? Ах вы!..
Пас­ля, выкі­нуў­шы начоўкі вон, ляг­ла на ложак і доў­га не маг­ла супа­коіц­ца.
…Так зусім выпад­ко­ва я не тра­піў на хвалі ў пер­шыя дні свай­го жыц­ця. Затое ў далей­шым я не мінуў свай­го лесу: хвалі насілі мяне да самых далёкіх бера­гоў, праз вялікія наваль­ні­цы. Хоць мае малень­кія тава­ры­шы не зра­білі з мяне пра­ро­ка, але яны напра­рочы­лі мне такую долю… Ці шчаслі­вая яна, ці яна неш­часлі­вая, — я, паклаў­шы руку на сэр­ца, і сам добра не ведаю.
Такія роз­ныя драб­ні­цы з’яў­ля­юц­ца ў памя­ці, калі пачы­на­еш дума­ць пра свой жыц­ця­піс. Сапраў­ды, спра­ва гэта вель­мі нялёг­кая. Толь­кі возь­меш у руку пяро, дык адра­зу перад вачы­ма паўста­ю­ць сот­ні малюн­каў, гала­соў, гута­рак. Усё гэта спля­та­ец­ца-зві­ва­ец­ца ў ней­кі дзівос­ны клу­бок, а ў ім, зрэ­шты, і кан­цоў не знойдзеш…
Нават «запаў­ня­ю­чы» карот­кую анке­ту, заду­ма­еш­ся над нека­то­ры­мі пытан­ня­мі. Вось, напрыклад, «сацы­яль­нае паход­жанне». У свой час — гэта быў мудра­гелі­сты пункт. На яго адказ­ва­ць трэ­ба было са сто­сам роз­ных даве­дак у руках. Так і з’яў­ля­лі­ся часам адка­зы, пра якія Ул. Мая­коўскі пісаў: «Пото­му что батрач­ка мама­ша их, а папа­ша — рабо­чий и кре­стья­нин сра­зу».
Жар­ты жар­та­мі, а гэтае пытанне мае нема­ла­важ­нае зна­ч­энне і для вызна­ч­эн­ня май­го жыц­цё­ва­га шля­ху. Вось і давяд­зец­ца зра­бі­ць экс­курс у жыц­ця­пі­сы сваіх прод­каў.
У пра­прад­зе­да і прад­зе­да па баць­ка­вай лініі былі малыя сем’і (па адным сыну). 3 гэтае пры­чы­ны яны жылі мат­э­ры­яль­на не кеп­ска, бо не трэ­ба было дра­бі­ць сваю вало­ку зям­лі. А вось дзед меў трох сыноў (ад пер­шай жон­кі — мой баць­ка, ад дру­гой жон­кі — два сыны яшчэ). У пер­спек­ты­ве — на кож­на­га бра­та тра­ці­на зям­лі (6 дзе­ся­цін) у вёс­цы Ага­род­нікі Мань­каўс­кай волас­ці Вілей­ска­га паве­ту Вілен­скай губер­ні.
Ад не вель­мі салод­ка­га жыц­ця пры мачы­се мой баць­ка падаў­ся ў рабочыя — на бра­ва­ры. Перад гэтым ён няд­р­эн­на аўла­даў ста­ляр­ным рамя­ст­вом. Пра­ца­ваў ён рабочым гадоў адзі­нац­ца­ць, не забы­ва­ю­чы­ся і на вёс­ку, на сель­скую гас­па­дар­ку. Тым больш, што пра­ца на бра­ва­рах была фак­тыч­на сезон­най — пакуль не кан­чалі­ся запа­сы буль­бы. Толь­кі на піў­ных бра­ва­рах рабо­та ішла круг­лы год.
Баць­ка быў ажаніў­ся, меў ужо трох сыноў (уся­го было шэс­ць сыноў і дач­ка). I тут зда­ры­ла­ся няш­час­це: у часе пра­цы на Мань­каўскім бро­ва­ры кня­зя Друц­ка­га-Любец­ка­га яму адарва­ла машы­най усе пяць паль­цаў на пра­вай руцэ.

Зра­білі у Віль­ні апе­ра­цыю. Стаў баць­ка кале­кам у мала­дыя гады. Нека­то­рыя сусед­зі каза­лі: «Ну, цяпер жабра­ва­ць пойдзе!..»

Нялёг­кае пача­ло­ся жыц­цё. Але, заціс­нуў­шы сваё гора, як кажу­ць, «сцяў­шы зубы», баць­ка перак­лю­чы­ў­ся ва ўсіх рабо­тах (і ў пісан­ні) на левую руку.
Хоць князь не даў нія­кай дапа­мо­гі на калецтва («Суд­зі­ся са мной!» — ска­заў яго сія­це­ль­ства ў адказ на баць­ка­ву прось­бу), але ў далей­шым пасад­зей­ні­чаў атры­ма­ць паса­ду пра­даў­ца ў скар­бо­вай він­най кра­ме. На гэтай рабо­це баць­ка пра­быў да 1914 года. У 1915 год­зе ён пера­е­хаў з усёй сям’ёй у Мас­к­ву, стаў рабочым-інстру­мен­тальш­чы­кам на 1‑м участ­ку служ­бы шля­хоў Бела­рус­кай чыгун­кі і быў на гэтай пра­цы бадай да смер­ці.
Няг­лед­зячы на тое, што баць­ка вучы­ў­ся ўся­го тры зімы ў пачат­ко­вай шко­ле, ён зай­маў­ся сама­а­ду­ка­цы­яй, няма­ла чытаў, ведаў даволі пры­стой­на  поль­скую, яўр­эй­скую і нямец­кую мовы. Апош­нія дзве вывучыў, пра­цу­ю­чы на бра­ва­рах, бо він­нікі былі або яўр­эі, або нем­цы, а літа­ра­ту­ра па гэтай спра­ве выключ­на на нямец­кай мове.

Зга­д­ва­ю­чы баць­ку, паві­нен ска­за­ць, што меў ён харак­тар лагод­ны, доб­ры, не піў гар­эл­кі (калі не лічы­ць «чар­ку» ў вялі­кае свя­та), не курыў, не быў сквап­ны на гро­шы, а імкнуў­ся да таго, каб усе дзе­ці былі сытыя, каб мелі маг­чы­мас­ць вучыц­ца. Праў­да, дур­эць і жыць склаў­шы рукі не даз­ва­ляў: рабо­та была для ўсіх, пасіль­ная.
Мат­чы­на лінія — не ляг­ч­эй­шая. Маці — Ана­стасія — з Язоў (каля вёскі Шаба­ны). У яе баць­кі, Янкі Гай­ду­ко­ві­ча, было пяць дзе­ся­цін зям­лі над возе­рам Доў­жа, сад, пчо­лы, а сям’і — шэс­ць дачок. Усе сёст­ры, мае цёт­кі, былі вель­мі пра­ца­вітыя, здоль­ныя да ўсіх вяс­ко­вых работ, доб­рыя ткал­лі, спя­вач­кі, ды і пры­го­жыя ўсе былі. Таму, не зва­жа­ю­чы на малое багац­це, усе хут­ка павы­ход­зілі замуж.

Маці мая была непісь­мен­ная, але мела ясны пры­род­ны розум, вель­мі добра веда­ла бела­рус­кую мову і, паў­жыц­ця пра­жы­ў­шы ў Мас­кве, гава­ры­ла толь­кі па-бела­рус­ку. Я ніколі не вучы­ў­ся ні ў якіх бела­рус­кіх шко­лах, усё мае веданне бела­рус­кай мовы — ад маці і з вёскі. Вось чаму я маю поў­ную пад­ста­ву назы­ва­ць бела­рус­кую мову — мат­чы­най мовай.
Маці пра­ца­ва­ла, мабы­ць, больш за нас усіх, разам узя­тых. Паду­ма­ць толь­кі! Даг­лед­зе­ць ска­ці­ну, управі­ць гас­па­дар­ку, напрас­ці і нат­ка­ць палат­на і сук­на на ўсю сям’ю (я толь­кі ў 1914 го­дзе, калі пас­ту­піў у настаўніц­кую семі­на­рыю, над­зеў на сябе крам­ную бяліз­ну) — гэта была сапраў­ды катарж­ная рабо­та. Праў­да, дапа­ма­галі мы як толь­кі маглі: мата­ць ніт­кі для кро­сен, сука­ць цэўкі, насі­ць бялі­ць і збіра­ць палот­ны, шын­ка­ва­ць капу­сту, жаць тра­ву… Коль­кі іх, такіх драб­ніц, набіра­ла­ся на нашу малую долю, бо сяст­ра была адна і мен­шая за ўсіх.

Баць­ка­ва калецтва і вялікая сям’я, зда­ва­ла­ся б, павін­ны былі пры­вес­ці нас да вель­мі цяж­ко­га жыц­ця. Але вось гэты лад сямей­ны, друж­на­сць і пра­ца­ві­тас­ць дапа­ма­глі нам жыць не кеп­ска, а двум стар­эй­шым бра­там нават вучыц­ца ў Вілей­цы, у гарад­скім чаты­рох­клас­ным вучы­ліш­чы.
Агля­да­ю­чы­ся назад, раз­ва­жа­ю­чы пра сваё, часам не вель­мі лёг­кае, жыц­цё, думаю, што вытры­ва­ць яго, застац­ца пра­ца­з­доль­ным да сён­няш­ня­га дня мне дапа­маг­ло пра­цоў­нае выха­ванне, гар­тоўка, якую я атры­маў у сва­ей сям’і ў малыя гады.

Я, напрыклад, пачаў рэгу­ляр­на пра­ца­ва­ць з шас­ці гадоў (улет­ку). Пер­шая мая рабо­та — пасві­ць гусі. Пасвіў усё лета, аж да восені. Ад сон­ца да сон­ца. Мой «дэбют» адзна­ча­ны быў сум­на: мяне на гор­кі яблык збі­ла сусед­ка за тое, што ўпус­ціў гусі ў яе яры­ну. Калі ўве­ча­ры я пас­кард­зіў­ся баць­ку, ён адка­заў: «Нічо­га не зробіш, сын­ку! Я ж табе казаў, каб ты ў яры­ну гусі не пуш­чаў»…
Паз­ней у мяне з’явілі­ся сяб­ры і сяброўкі тако­га ж узрос­ту, як і я сам. Пасвіў з адной дзяўчын­кай (Над­зяй Баўтру­ко­вай) гусі ля ракі, на «Стаж­ках». Заў­ва­жы­лі мы, што ў рацэ рыбы шмат. I вось наду­малі­ся: узя­лі мае штонікі, завя­за­лі кало­шы і налавілі з паў­вяд­ра аўсю­ку. Нашы баць­кі толь­кі пасмя­я­лі­ся з такой «здаб­ы­чы» і скар­мілі яе пара­ся­там.

У далей­шыя гады пай­шлі іншыя рабо­ты, а ў адры­ў­ках ча­су — гры­бы, яга­ды, арэхі, ды не абы-як: да трох пудоў насу­швалі мы адных баравікоў у грыб­ныя гады. А салілі што­год­на боч­кі са дзве рыжы­каў, мачо­нак…

Такія рабо­ты, як насі­ць сна­пы, згра­ба­ць сена, нажа­ць каро­вам і пры­нес­ці дадо­му тра­вы, — даста­валі­ся на долю нам, а зболь­ша­га цал­кам мне. А там, уво­сень, назбіра­ць на ўсю зіму кля­но­ва­га лісту «пад хлеб», награб­ці як мага больш роз­на­га лісту нао­гул, для пад­сціл­кі ска­ціне, бо сало­ма ішла на сеч­ку… Адным сло­вам, пагу­ля­ць, пабе­га­ць давод­зіла­ся ўжо на захад­зе сон­ца, калі ў аселі­цы каціў­ся туман і тур­чалі «тур­ча­кі». Дар­эчы, калі я ў адным вер­шы («Крыху восені і жмень­ка кля­но­вых лістоў») зга­даў пра кля­но­выя лісты, дык адзін «кры­тык» усё пяў­ся вытлу­ма­чьщь іх як нешта вель­мі шкод­нае. Ён, не веда­ю­чы бела­рус­ка­га жыц­ця, зусім не разу­меў, што кля­но­выя лісты гэта не толь­кі сім­вал раз­лукі, як у япон­скай паэзіі, але і сім­вал бед­на­сці, бо яны дапа­ма­галі эка­но­мі­ць ней­кую жмень­ку мукі пры выпе­ч­цы хле­ба.

У вёс­цы я чуў толь­кі бела­рус­кую мову. Вось чаму мне так запа­ла яна ў душу і сэр­ца. Нека­то­рыя дзі­вяц­ца: «Вы ніколі не вучы­лі­ся ў бела­рус­кіх шко­лах, пра­жы­лі бадай усё жыц­цё за межа­мі Бела­русі, а мову веда­е­це». Як жа яе не веда­ць, калі яна род­ная! Як жа яе не любі­ць, калі яе ства­ралі на пра­ця­гу вякоў твае прод­кі, гава­ры­лі на ёй, пера­далі табе ў спад­чы­ну, як самы вялікі скарб свой…

У зімо­выя веча­ры у хаце, а ўлет­ку на начле­зе я чуў апа­вя­дан­ні, народ­ныя каз­кі на род­най мове. У гэтых каз­ках быў не толь­кі апа­вя­даль­ны мат­э­ры­ял, але былі цудоў­ныя малюн­кі народ­най фан­та­зіі, былі вялікія жыц­цё­выя, паву­чаль­ныя ісці­ны, якія так патр­эб­ны ў жыц­ці. Дар­эм­на нека­то­рыя люд­зі ста­вяц­ца да народ­нае твор­час­ці, як да ней­кіх, з іх погля­ду, заба­бо­наў. Мне давод­зіла­ся неяк раней пры­вод­зі­ць сло­вы рус­ка­га пісь­мен­ніка Л.Н.Вайталоўскага (аўта­ра кні­гі «По сле­дам вой­ны»), даз­во­лю сабе пры­вес­ці іх і тут: «…какой гар­мо­ни­ей, какой неукро­тимой про­ду­ман­но­стью дыша­ла эта гру­бая, креп­ко ско­ло­чен­ная полес­ская прав­да. И кто назо­вет эту строй­ную цель­ную систе­му, обни­ма­ю­щую все цар­ство чело­ве­че­ской мыс­ли, суе­ве­ри­ем или вздо­ром. Раз­ве не боль­ше в ней и широ­ты пони­ма­ния, муд­ро­сти и ясно­сти духа и чут­кой вос­при­им­чи­во­сти к кра­со­те, чем в на­турфилософии Шел­лин­га или в мифо­ло­гии гре­ков…»
Заміла­ванне да народ­нае твор­час­ці было ў мяне ад малых гадоў і ідзе са мной усё жыц­цё. Яе нель­га не любі­ць.

Хата, нач­лег, млын, да яко­га пры­язд­жалі памольш­чы­кі з роз­ных вёсак, — гэта былі наша шко­ла, наша біб­ліят­эка, наша радыё — уся наша пачат­ко­вая аду­ка­цыя. А пес­ні… Іду­ць са жні­ва, з поля, маці, сусед­кі ды заспя­ва­ю­ць:
А пара дамоў, пара-а-а‑а…
Ужо ўзыш­ла вяч­эр­няя зара-а-а‑а…
I цяпер гуча­ць тыя пес­ні мне. Прызна­ю­ся шчы­ра, хоць можа хто наза­ве мяне «неву­кам», што вель­мі часта шмат якія «сім­фоніі» і «сана­ты» апош­ня­га часу, пра якія «ама­та­ры» кажу­ць: «Ах, які цуд!» — не робя­ць на мяне тако­га ўра­жан­ня, як вось гэтыя нашыя про­стыя міла­гуч­ныя пес­ні. Зра­зу­ме­ла, не псеў­да­на­род­ныя пес­ні тыпу «Мар­ху­ты».
Мне давод­зіла­ся адна­му леты са два пасві­ць каро­вы на «Па­секах» каля возе­ра Доў­жа. Паша была доб­рая. Вось я сяд­зеў ды слу­хаў. Слу­хаў музы­ку азёр­ных хваль, шум бору, пту­шы­ныя спе­вы. Ды і птуш­кі былі нека­то­рыя — зусім як      з‑пад эква­та­ра, напрыклад, сіва­ва­рон­ка. Калі яна рас­кры­ва­ла сваё крыл­ле ў палё­це, зда­ва­ла­ся, што ляці­ць ней­кая казач­ная рай­ская птуш­ка: усе коле­ры вясёл­кі зіха­целі ў яе пад­крыл­лі.
Пра што я толь­кі не пера­ду­маў тады! Сапраў­ды, і да зорак лётаў, і на хмар­ках езд­зіў, і на дне азёр­ным бываў… Харас­тво бела­рус­кае пры­ро­ды, нашых кра­яві­даў, каля­ро­вая паўтон­на­сць — усё гэта, ізноў-такі, на ўсё жыц­цё заста­ло­ся ў сэр­цы.
Пры­го­жых мяс­цін бага­та. Пры­го­жая, дар­эчы, і далё­каўс­ход­няя тай­га, у якой мне давя­ло­ся пабы­ць няма­ла. Якое там незлі­чо­нае багац­це раслін­на­га све­ту! Адна бяро­за мае там аж шэс­ць гатун­каў. Тым не менш, супро­ць бела­рус­кае пуш­чы — яна бяд­ней­шая, бяд­ней­шая нават праз сваю маўклі­вас­ць. Нашы пуш­чы, лясы зві­ня­ць ад пту­шы­ных спе­ваў, а там тай­га маўчы­ць. Дзе-нід­зе стукне дзя­цел, каў­зане «папаў­зень», падас­ць свой голас удод — і ўсё…
Я не быў у род­най вёс­цы 44 гады. За гэты час паба­чыў цудоў­ныя раё­ны, экзо­ты­ку, а вось калі мне давя­ло­ся ізноў, у 1958 год­зе, пабы­ць у род­ных мяс­ці­нах, я быў узру­ша­ны і ўсхва­ля­ва­ны да глы­біні душы. Вось і верш пра верас з’явіў­ся тады ад шчы­ра­га сэр­ца:
Ты ляжыш у мяне на далоні, най­драб­ней­шая з кве­так…
А калі паба­чыў тых сіва­ва­ро­нак, дык самі сабой склалі­ся рад­кі вер­ша, які можа ніколі не буд­зе скон­ча­ны:
Сіва­ва­рон­ка ляці­ць над сасон­кай,

быц­цам жар-птуш­ка каз­кі забы­тай,

быц­цам ізноў я гар­таю ста­рон­кі

кні­гі жыц­ця, што да краю пра­жы­та…
Так глы­бо­ка запа­ла ў маю душу заміла­ванне да бела­рус­кае мовы, народ­на­га мастацтва, да род­нае пры­ро­ды.

Але вер­нем­ся назад, да шко­лы. Пер­шая шко­ла — у Мань­каві­чах, рус­кая (бо тады бела­рус­кіх не было), цал­кам грун­та­ва­ла­ся на пабо­ях. Наш настаўнік, Кан­стан­цін Іва­навіч Паш­кевіч, чала­век уво­гу­ле зусім не бла­гі, інша­га мета­ду не ведаў, як дубо­вая ліней­ка і «угол». У яго была сот­ня вуч­няў, чаты­ры кла­сы. Ся­дзеў ён на высо­кай кафед­ры, як на капітан­скім мос­ціку, з якой сачыў за парад­кам. Толь­кі чула­ся: «Міхвя­до­віч (або Дубоўка, або Сто­ма і г. д.), ідзі сюды!»
Пады­ход­зіш. Перад ім ляжы­ць пяць-шэс­ць новых дубо­вых ліне­ек, прыб­ліз­на на паў­сан­ты­мет­ра таўш­чы­нёй. Нор­ма была ад 4 да 10—12 «лап». Каман­дуе: «Левую! Пра­вую! Левую! Пра­вую!» Біў з‑за пля­ча — за гутар­ку з сусе­дам на ўро­ках, за плям­ку ў сшыт­ку. Апра­ча таго, пакі­даў пас­ля ўро­каў у кла­се і аба­вяз­ваў пера­пі­са­ць усё з запэц­ка­на­га сшыт­ка ў новы. Быва­ла так, што 10 ліст­коў (20 ста­ро­нак) у сшыт­ку запоў­не­ны. Вось і сяд­зіш паўд­ня, пакуль уся­го не пера­пі­шаш у новы сшы­так. Бяз­лі­тас­ная, жорст­кая дыс­цып­лі­на не дава­ла літас­ці ніко­му.
Пры шко­ле быў сад, у якім мы пра­ца­валі ўво­сень і вяс­ною пад кіраўніцтвам настаўніка. Хад­зілі на экс­кур­сіі ў лес.

Між іншым, мяне пас­лалі ў шко­лу тады, калі мне было няпоў­ных шэс­ць год («каб дома не дур­эў»). Я ўжо добра чытаў. 3 гэтае пры­чы­ны настаўнік пасад­зіў мяне не ў пер­шы клас, дзе вучы­лі­ся дзе­ці 8—9 год, а ў так зва­ны «пад­рых­тоўчы». У гэтым кла­се былі выключ­на дзе­ц­ю­кі-навабран­цы і дзяў­ча­ты-няве­сты, якім трэ­ба было навучыц­ца рас­пі­с­вац­ца ды ліст які невя­ліч­кі напі­са­ць. Паколь­кі ў такой кам­паніі я быў самы мен­шы, мяне пасад­зілі на пер­шай пар­це. Побач сяд­зе­ла дарос­лая дзяўчы­на-блан­дзін­ка Ніна. I вось, калі ў нас вучы­лі на памя­ць верш:
«Нива моя, нива,
Нива золо­тая,
Зре­ешь ты на солн­це,
Колос нали­вая»,—
дык мае «сябры»-навабранцы і пры­ду­малі, нібы­та я чытаў гэты верш так:
«Ніна мая, Ніна,

Ніна зала­тая!

Я ж табе істуж­кі

ў косы запля­таю!»
Школь­нікі пачалі драж­ні­ць мяне гэтым вер­шам, кажучы, што Ніна — мая няве­ста. Я кідаў­ся з кула­ка­мі на гэтых дзе­ц­ю­коў, як лілі­пут на Гуліве­ра. Ім была вялікая паце­ха, а мне было зусім не да сме­ху, хоць Ніна была вель­мі доб­рая дзяўчы­на і шка­да­ва­ла мяне, баро­нячы ад тых вырва­саў.
Што я атры­маў у гэтай шко­ле? Няд­р­эн­ную пачат­ко­вую аду­ка­цыю. Але, апра­ча пад­руч­нікаў (леман­та­ра, кніг для школь­на­га чытан­ня), нічо­га не чытаў. Не было иія­кай біб­ліят­экі для вуч­няў, калі не лічы­ць дзе­сят­ка роз­ных бра­шу­рак «богас­па­са­цель­на­га» зме­сту. Мабы­ць, не было яе і ў само­га настаўніка.

Адзі­най біб­ліят­э­кай былі мне баць­ка­вы кні­гі: кам­плект часо­пі­са «Ого­нек» за 1903 год, кам­плект часо­пі­са «Самообразова­ние» з дадат­кам два­нац­ца­ці кніг роз­ных аўта­раў, вель­мі доб­рых з наву­ко­ва­га боку (заало­гія, аст­ра­но­мія, вул­ка­ны і зем­ле­тра­сен­ні, батаніка і г. д.). У той час я асвоіў толь­кі малюн­кі і невя­ліч­кія апа­вя­дан­ні з гэтых часо­пі­саў. Паз­ней пра­чы­таў іх разы па два.
У 1912—1914 гг. я вучы­ў­ся ў Мяд­зель­скім двух­клас­ным вучы­ліш­чы (шко­ла тыпу сямі­год­кі, з мен­шай пра­гра­май). Пры шко­ле былі вель­мі добра абста­ля­ва­ныя дзве май­ст­эр­ні: куз­ня і ста­ляр­ная.

Настаўні­кам ў 4‑й і 5‑й групах (ён жа і загад­чык усяе шко­лы) быў Іван Васі­льевіч Лука­ш­э­віч, які роз­ніў­ся ад Паш­кеві­ча так, як неба ад зям­лі ў літа­раль­ным сэн­се гэта­га сло­ва. Я вучыў­ся ў яго два гады і за два гады не чуў ад яго дрэн­на­га сло­ва. I. В. Лука­ш­э­віч быў выдат­ным педа­го­гам. Праз гады, калі я сам атры­маў педа­га­гіч­ную аду­ка­цыю, пабыў настаўні­кам і настаўнікаў паба­чыў,— я асаб­лі­ва магу аца­ні­ць яго­ны талент. Без абра­зы, спа­кой­на, вет­лі­ва, добра­зы­члі­ва ён не толь­кі вучыў нас, але і выхоў­ваў. Яго пава­жалі ўсе вуч­ні і баць­кі.

Час наву­чан­ня ў Мяд­зелі даў мне вялікую зарад­ку на ўсё жыц­цё. Не кажучы пра харас­тво мяс­цо­вас­ці (азё­ры Мяст­ра, Бато­ры­на, Нарач, Вера­ча­та, дзівос­ныя лясы), у Мяд­зелі, як нід­зе больш, я пра­чы­таў мастац­кай літа­ра­ту­ры. Адкуль жа я даста­ваў яе? Школь­ная біб­ліят­эка была вель­мі бед­ная: некаль­кі кні­жа­чак пра памо­раў, пра леда­выя пахо­ды таго часу, пра жывёл і пту­шак з класіч­най пра­цы Брэ­ма — вось і ўсё. Але затое тут было мно­га кніг як на рус­кай, так і на поль­скай мовах у пры­ват­ных асоб.

Спра­ва ў тым, што бага­та мяд­зель­скіх хлоп­цаў вучы­ла­ся і пра­ца­ва­ла ў Пецяр­бур­зе. Пры­язд­жа­ю­чы ў гос­ці або на каніку­лы ў Мяд­зель да сваіх род­ных, яны бадай усе пры­возілі збо­ры тво­раў роз­ных пісь­мен­нікаў, якія куп­ля­лі «на тал­куч­ках» вель­мі тан­на (дадат­кі да роз­ных часо­пі­саў таго часу). 3 восені да вяс­ны я пера­чытваў бадай усе гэтыя тво­ры. Чытаў зболь­ша­га ноч­чу, пас­ля ўро­каў, да гад­зі­ны дру­гой-трэцяй. Няр­эд­ка баць­ка ўста­ваў і гасіў лям­пу, бо шка­да­ваў мяне…
Чытаў без жад­най сіст­эмы. Уяві­це сабе такое чар­га­ванне: Дзі­кенс — Фені­мор Купер, Гей­нэ — Майн Рыд, Міц­кевіч — Жуль Верн, Бай­ран — Хагард, Сян­кевіч або Вальт­эр Скот — Тарас Шаўч­эн­ка, Ажэш­ка — Конан Дойль… Такое чар­га­ванне маг­ло б у нашы дні напа­ло­ха­ць каго хочаш. А што мне было рабі­ць? Я браў тое, што мог даста­ць. Не ўсё чытаў з адноль­ка­вым зада­валь­нен­нем. Нека­то­рыя аўта­ры, пера­чы­та­ныя ў далей­шыя гады, рабілі на мяне зусім іншае ўра­жанне. Але паві­нен ска­за­ць, што на ўсё жыц­цё самае вялі­кае ўра­жанне з пра­чы­та­на­га тады на мяне зра­білі тво­ры Жуль Вер­на. Вына­ход­лі­вас­ць яго­ных геро­яў, іх гуманізм, іх пра­ца­ві­тас­ць, а так­са­ма іх выса­ка­род­ныя імкнен­ні слу­жы­ць брат­эр­ству люд­зей пакі­нулі веч­ны след у маёй душы.

У часы вандра­ван­няў і вялікіх жыц­цё­вых выпра­ба­ван­няў перад маі­мі вачы­ма не раз паўста­валі гэтыя сці­плыя, чыстыя люд­зі, якія дзя­лілі­ся адзін з адным не толь­кі кавал­кам хле­ба, а нават адной-адзі­най буль­бі­най. Неад­ной­чы героі Жуль Вер­на, калі мне давод­зіла­ся пра­ца­ва­ць на будаўнічых рабо­тах, пры­вод­зілі мяне да вына­ход­лі­вас­ці ў вель­мі скла­да­ных умо­вах і, маю гонар ска­за­ць, не без доб­рых вынікаў. Хіба толь­кі Бай­ран, Шаўч­эн­ка і Дзі­кенс рабілі на мяне такі ж моц­ны ўплыў у маім далей­шым жыц­ці.

Аба­вяз­ко­ва­га пазаш­коль­на­га чытан­ня не было. Уро­кі — пад­руч­нікі і ўсё. Мно­га вучы­лі на памя­ць. Нават уры­ўкі пра­за­іч­ныя.
Яшчэ ў Мань­каўс­кай шко­ле вуч­ні стар­эй­шыя (ім было па 17—18 год) пры­носілі ў сшыт­ках пера­пі­са­ныя ад рукі бела­рус­кія вер­шы, апа­вя­дан­ні. Як цяпер памя­таю, гэта былі вер­шы Ф. Багу­ш­э­ві­ча, з дадат­ка­мі ад пера­пісчы­каў, вер­шы Я. Купа­лы.
У Мяд­зелі ж я чытаў даволі знач­ны час бела­рус­кую газе­ту «Наша ніва», пас­ля выпі­сваў яе нека­то­ры час. Праз яе ўпер­шы­ню пазна­ё­міў­ся з тво­ра­мі Янкі Купа­лы, М. Баг­да­но­ві­ча і іншых нашых паэтаў.

Давя­ло­ся так­са­ма пра­чы­та­ць няма­ла рэва­лю­цый­най літа­ра­ту­ры. Успа­мі­наю пра гэта не для таго, каб зар­э­ка­мен­да­ва­ць сябе як «рэва­лю­цы­я­не­ра з пялё­нак». Гэты факт ціка­вы сам па сабе для апі­сан­ня таго, як часам зусім выпад­ко­ва трап­ля­ла ў народ рэва­лю­цый­нае сло­ва. Затым я спы­ню­ся на ім больш пад­ра­бяз­на.

У адна­го мяд­зель­ца, май­го школь­на­га тава­ры­ша Анто­на Слаб­ко­ві­ча (цяпер — ста­ро­га балы­павіка, бо ўсту­піў ён у пар­тыю на Пуцілаўскім завод­зе яшчэ да Каст­рыч­ніка) у Пецяр­бур­зе жыў род­ны дзяд­зь­ка. Ён пра­ца­ваў ней­кім дроб­ным служ­боў­цам у акру­го­вым суд­зе, дзе раз­гля­далі­ся спра­вы рэва­лю­цы­я­не­раў. Пас­ля судоў «рэча­выя дока­зы» — кра­моль­ная літа­ра­ту­ра — скла­д­валі­ся ў архіў. Маю­чы доступ да архі­ва, гэты дзяд­зь­ка напа­ка­ваў пас­ту­по­ва цэлы чама­дан палітыч­най літа­ра­ту­ры і пры­вёз яе ў Мяд­зель. Які­мі мер­ка­ван­ня­мі кіра­ваў­ся ён пры гэтым, я не магу ўяві­ць сабе і сён­ня. Пакі­нуў ён літа­ра­ту­ру на гарыш­чы дома. Антон узяў яе пад сваю руку. Чаго толь­кі там не бы­ло: часо­пі­сы выдан­ня 1905 года, прак­ла­ма­цыі, бра­шу­ры. Мы з Анто­нам перап­лы­валі на чоўне на востраў (на возе­ры Мяст­ра, супро­ць нова­га Мяд­зе­ля) і там, лежа­чы ў заціш­ку, раз­гля­далі і чыталі. Самае вялі­кае ўра­жанне на нас зра­бі­ла кары­ка­ту­ра на цара Міка­лая II, які ў вель­мі смеш­ным выгляд­зе сяд­зеў на троне. Ды ці мала было такіх кары­ка­тур! Антон быў на два гады стар­эй­шы ад мяне, затым ён лепш ары­ен­та­ваў­ся ва ўсіх гэтых спра­вах і даваў мне свае тлу­ма­ч­эн­ні, так­са­ма гума­ры­стыч­на­га кірун­ку. Пас­ля некаль­кі разоў ён паказ­ваў гэтыя часо­пі­сы ры­бакам з вёскі Кач­эр­гі.

I вось праз нека­то­ры час доб­ры чала­век папяр­эд­зіў нашых баць­коў: «Гляд­зі­це! Вашы дзе­ці ней­кія «крас­ныя» часо­пі­сы цяга­ю­ць! Дазна­ец­ца пры­стаў — буд­зе няс­мач­на!»
Дар­эчы, нека­то­рыя з іх былі сапраў­ды чырво­най фар­бай дру­ка­ва­ныя. Пас­ля гэта­га мы іх больш ніко­му не паказ­валі.

Між іншым, да 14 год я не бачыў чыгун­кі, затое пер­шы мата­цы­кл паба­чыў яшчэ ў Мань­каві­чах у 1910 год­зе, а ў 1911 год­зе паба­чыў пер­шы аўта­ма­біль.
Пер­шы павет­ра­ны шар бачыў тады, калі мне было гадоў 5–6, пры­чым гэта пад­зея звя­за­на з «кан­цом све­ту». Было яно так. У тым часе роз­ныя ван­дроў­ныя люд­зі, якія ішлі праз нашу вёс­ку, каза­лі ў адзін голас пра тое, што буд­зе «канец све­ту», што па небе «буд­зе лёта­ць ангел боскі, трубі­ць у тру­бу і скліка­ць на страш­ны суд жывых і нябож­чы­каў».
Народ зане­па­коіў­ся. А з Ковен­скай крэпас­ці пус­цілі тады павет­ра­ны шар, пад якім быў пад­ве­ша­ны кош з тры­ма чала­ве­ка­мі. Гэты шар павет­ра­ны­мі плы­ня­мі пры­нес­ла аж да нас. Лёта­ю­чы над нашай вёс­кай, ён пачаў зні­жац­ца. Лёт­нікі выкі­нулі з коша канец кана­та і пачалі трубі­ць у тру­бу, каб звяр­ну­ць ува­гу люд­зей і каб яны цяг­нулі за канат.
Тады менавіта і пачаў­ся «канец све­ту». Люд­зі павы­носілі абра­зы з хат, пас­талі на калені. Уклен­чы­ў­шы, нека­то­рыя малілі­ся, нека­то­рыя галасілі. Каро­вы раўлі. Саба­кі ней­кім дзікім ладам гаўкалі. Сапраў­ды, жах быў вялікі. А тым часам шар аднес­ла на наша Гар­э­лае бало­та, канат абкру­ціў­ся каля дрэ­ва, шар пры­на­зе­міў­ся. Лёт­нікі са сва­ей тру­бой прый­шлі ў вёс­ку і пачалі лаяц­ца: «Чаму вы за канат не цяг­нулі?» Тады толь­кі нашы лю­дзі ўця­мілі, што гэтыя «архан­ге­лы» мабы­ць не ад бога, калі так добра могу­ць лаяц­ца…
Што ж рабі­ць? Паза­носілі абра­зы ў хаты, і на гэтым скон­чы­ў­ся «канец све­ту». У кож­ным разе, пад­зея гэта пакі­ну­ла вель­мі моц­нае ўра­жанне.
Каб скон­чы­ць з Мань­каўскім перы­я­дам, мушу адзна­чы­ць, што там я паба­чыў най­ці­ка­вей­шыя раслі­ны све­ту (у аран­жар­эях кня­гіні Друц­кай-Любец­кай) і там пры­сут­ні­чаў пер­шы раз у жыц­ці на тэатраль­най пас­та­ноў­цы і на кан­ц­эр­це (усё — на поль­скай мове), якія былі пас­таў­ле­ны сіла­мі кня­гіні­ных служ­боў­цаў у ста­рым бро­ва­ры, пры­с­та­са­ва­ным для тэат­ра. Паві­нен ска­за­ць, што ўра­жанне на мяне (ды і на ўсіх пры­сут­ных) усё гэта зра­бі­ла над­звы­чай­на вялі­кае. Больш пас­та­но­вак не было. Мабы­ць таму, што не давалі даз­во­лу.
У Мяд­зелі я быў да вяс­ны 1914 года, пакуль скон­чыў шко­лу. У каст­рыч­ніку пас­ту­піў у Нова-Вілей­скую настаўніц­кую семі­на­рыю.

Падаб­раў­ся ў ей выключ­ны педа­га­гіч­ны калек­тыў. Усе да адна­го выклад­чы­кі — з выш­эй­шай аду­ка­цы­яй. Некаль­кі, у тым ліку Іван Іва­навіч Рэйн­скі, з Малад­зе­чан­с­кай семі­на­рыі, якую скон­чыў не адзін наш настаўнік. Іван Іва­навіч выкла­даў мову і літа­ра­ту­ру. Літа­ра­ту­ру ён добра ведаў, любіў і ўмеў добра выкла­да­ць. Між іншым, у Мяд­зель­скай шко­ле я вылу­чаў­ся па мат­э­ма­ты­цы. А ў настаўніц­кай семі­на­рыі яна адыш­ла на дру­гі план: я стаў вылу­чац­ца па літа­ра­ту­ры. Іван Іва­навіч мне неад­ной­чы рад­зіў: «Як скон­чы­це настаўніц­кую семі­на­рыю, аба­вяз­ко­ва пра­бі­вай­це­ся на гісто­ры­ка-філа­ла­гіч­ны факуль­тет». Забя­га­ю­чы крыху напе­рад, паві­нен ска­за­ць, што так я быў і зра­біў: у 1918 год­зе быў пры­ня­ты студ­эн­там гісто­ры­ка-філа­ла­гіч­на­га факульт­эта Мас­коўска­га ўнівер­сіт­эта, але пас­ля двух­ме­сяч­най вучо­бы быў зму­ша­ны пакі­ну­ць яго і пае­ха­ць настаўні­кам у Навасіль­скі павет былой Туль­скай губер­ні, бо трэ­ба было рата­ва­ць баць­ка­ву, а зна­чыц­ца — і маю — сям’ю ад галод­на­га існа­ван­ня, якое звя­за­на было з агуль­на­вя­до­мы­мі цяж­кас­ця­мі таго часу.

У настаўніц­кай семі­на­рыі, ужо на эва­ку­а­цыі, у г. Невелі, я дастаў ад свай­го тава­ры­ша-зем­ля­ка Андр­эя Даві­до­ві­ча дзве кні­гі Я. Купа­лы: «Жалей­ка» і «Шля­хам жыц­ця». Трэ­ба ска­за­ць, што пера­чы­талі іх бадай усе ў нашым кла­се.
Мастац­кую літа­ра­ту­ру я чытаў сіст­э­ма­тыч­на і рэгу­ляр­на. Тут ужо ў знач­най меры чытанне ўвяз­ва­ла­ся з пра­гра­май, толь­кі пашы­ра­ла­ся. Калі, ска­жам, павод­ле пра­гра­мы я паві­нен быў пра­чы­та­ць адзін-два тво­ры яко­га пісь­мен­ніка, я чытаў усе яго­ныя тво­ры.
1918 год. Пачалі насту­па­ць нем­цы. Нас дат­эр­мі­но­ва выпус­цілі з семі­на­рыі (у кан­цы люта­га), і мы раз’е­халі­ся хто куды. Я — у Мас­к­ву. Да восені пра­ца­ваў рабочым на чыгун­цы, пас­ту­піў, як гава­ры­ла­ся ўжо, у Мас­коўскі ўнівер­сіт­эт, а ў ліста­пад­зе меся­цы пае­хаў настаўні­ча­ць на Тульш­чы­ну. 1920—1921 гг. быў у Чырво­най Арміі. У жніўні меся­цы 1921 года, дэма­білі­за­ваў­шы­ся з арміі, пачаў пра­ца­ва­ць у Нар­ка­ма­све­ты РСФСР і быў прыня­ты ў Выш­эй­шы літа­ра­тур­на-мастац­кі інсты­тут імя В. Я. Бру­са­ва. Рэк­та­рам і пра­фе­са­рам інсты­ту­та быў        В. Я. Бру­саў. Ён жа пра­вод­зіў калёквіу­мы молад­зі, якая імкну­ла­ся атры­ма­ць літа­ра­тур­на-мастац­кую аду­ка­цыю.
Даве­даў­шы­ся, што я бела­рус, Вале­рый Якаўлевіч на калёквіу­ме запы­таў­ся, тво­ры якіх бела­рус­кіх паэтаў я ведаю. Калі я назваў яму некаль­кі імён, ён запы­таў­ся далей, якія тво­ры Янкі Купа­лы я ведаю і якія больш за ўсё мне падаб­а­юц­ца. Я назваў некаль­кі вер­шаў, у тым ліку «Адцвітанне». Вале­рый Якаўлевіч ухваліў мой густ і ска­заў, што яму так­са­ма падаб­а­юц­ца гэтыя вер­шы.
Заў­ва­жы­ў­шы мае здзіў­ленне, ён ска­заў:

— Я не толь­кі ведаю тво­ры ваша­га вяліка­га паэта, але і сам перак­ла­даў іх на рус­кую мову. Тым больш, павін­ны веда­ць і любі­ць яго тво­ры дзе­ці бела­рус­ка­га наро­да.
Пача­ла­ся вучо­ба. У інсты­ту­це былі сабра­ны доб­рыя знаў­цы гісто­рыі і тэо­рыі літа­ра­ту­ры. Тэхніку вер­ша («сти­хо­ло­гию») вёў сам В. Я. Бру­саў, кананіч­ныя фор­мы — I. С. Рукавіш­нікаў, гісто­рыю заход­ніх літа­ра­тур — П. С. Коган, гісто­рыю рус­кай літа­ратуры — вядо­мы пуш­кініст М. А. Цяў­лоўскі, семі­нар па Пуш­кі­ну — М.О.Гершэнзон і г. д. і г. д. Эпі­за­дыч­ныя лек­цыі чытаў                    А. В. Луна­чар­скі.

А. В. Луна­чар­скі з’яў­ляў­ся да нас няр­эд­ка «не па пра­гра­ме».
Сяд­зім мы ў вялі­кай аўды­то­рыі, зай­ма­ец­ца з намі В. Я. Бру­саў. Рап­там адчы­ня­юц­ца дзве­ры і ў нашу аўды­то­рыю (цяпер кан­фер­энц-зала Саю­за пісь­мен­нікаў СССР) ува­х­од­зі­ць А. В. Лу­начарскі.

— Доб­ры вечар, Вале­рый Якаўлевіч! Доб­ры вечар, тава­ры­шы!

Мы ўсе сар­д­эч­на віта­ем яго.
– Вы даруй­це мне за тое, што я да вас без запра­ш­эн­ня… Але так ста­міў­ся на сваіх пасяд­ж­эн­нях і нара­дах, што заха­це­ла­ся адпа­чы­ць з вамі, моладдзю! Вале­рый Якаўлевіч, я вам не пераш­код­жу?
– Што вы,— адказ­вае той, — мы вель­мі рады!

А мы, студ­эн­ты, аплад­зіру­ем, каб сваі­мі воплес­ка­мі пад­ма­ца­ва­ць сло­вы свай­го любі­ма­га настаўніка і рэк­та­ра.
— А даз­воль­це запы­тац­ца, пра што ў вас ішла гутар­ка?
Вале­рый Якаўлевіч корат­ка інфар­муе.
— Ой, Вале­рый Якаўлевіч, пра­ба­ч­це мне, але я не зга­д­жа­ю­ся з вамі! Мне зда­ец­ца, што спра­ва стаі­ць вось як. — I Ана­толь Васі­льевіч пачы­нае выказ­ва­ць свой погляд на адпа­вед­нае пытанне. Вале­рый Якаўлевіч супяр­эчы­ць яму. У аўды­то­рыі пады­ма­юц­ца адзін ці два студ­эн­ты, якія далу­ча­юц­ца ці да                  В. Я. Бру­са­ва, ці да А.В. Луна­чар­ска­га, і пай­ш­ла жывая дыс­кусія, без нія­кіх гад­зін-хвілін, аж пакуль пытанне не стане зра­зу­ме­лым для ўсіх…
Спры­я­ла развіц­цю пісь­мен­ніц­кай молад­зі (якая навед­ва­ла­ся сюды і не будучы студ­эн­та­мі) тава­рыс­кая, добра­зы­члі­вая атма­сфе­ра ў інсты­ту­це, чыт­кі тво­раў у пры­сут­на­сці В. Я. Бру­са­ва, стро­гая іх кры­ты­ка. Вялікую дапа­мо­гу давалі роз­ныя дыспу­ты, літа­ра­тур­ныя веча­ры і «суды», якія пра­вод­зілі­ся ў Мас­кве з удзе­лам Ул. Мая­коўска­га, С. Ясені­на, В. Камен­ска­га, М. Асе­е­ва. А тады ж хапа­ла роз­ных кірун­каў: сім­валі­сты, акмеі­сты, іма­жы­ні­сты, футу­ры­сты, ніча­во­кі, пра­лет­куль­таў­цы…
Я быў аса­бі­ста зна­ё­мы з С. Ясені­ным і Ул. Мая­коўскім, але яны толь­кі ведалі, што я бела­рус­кі пісь­мен­нік, і ўсё. Будучы студ­эн­там, я неяк саро­меў­ся «лез­ці» ў боль­шае зна­ём­ства да вядо­мых літа­ра­та­раў.
Апош­ні раз у жыц­ці бачы­ў­ся з Ул. Мая­коўскім літа­раль­на напяр­э­дад­ні яго­нае смер­ці ў П. М. Кер­жан­ца­ва, у яко­га мы, зусім выпад­ко­ва, былі на пры­ё­ме ў адзін і той жа дзень. Вый­шаў­шы з кабі­не­та П. М. Кер­жан­ца­ва, Ул. Мая­коўскі моўч­кі паціс­нуў мне руку… У мяне не было нават дум­кі пра тое, што гэта апош­няе развітанне. Нават тое, што ён быў вель­мі сум­ны, не дава­ла пад­ста­вы для падоб­на­га мер­ка­ван­ня. Спра­ва ў тым, што я бачыў яго неад­ной­чы ў вель­мі скла­да­ных і напру­жа­ных абставі­нах і ён заў­сё­ды выход­зіў пера­мож­цам. На дру­гі дзень яго не ста­ла на све­це…
Жывучы ў Мас­кве, я добра пазна­ё­міў­ся з твор­час­цю выдат­ней­шых украін­скіх паэтаў П. Тычы­ны, М. Рыль­ска­га, Ул. Сасю­ры і іншых засна­валь­нікаў украін­с­кае савец­кае літа­ра­ту­ры. Мно­гія тво­ры ведаў на памя­ць. Яны рабілі на мяне вель­мі моц­нае ўра­жанне. Аса­бі­ста пазна­ё­міў­ся я з імі ў сакавіку меся­цы 1924 года ў Хар­ка­ве, куды езд­зіў на Шаўч­эн­каўс­кае свя­та разам з украін­скім паэтам, дзе­я­чом і саслу­жы­ў­цам маім па Мас­кве Улад­зі­мірам Гад­зінь­скім.

Але гэта пакуль што пакі­даю, а вяр­та­ю­ся ізноў да літа­ра­тур­на­га інсты­ту­та. Пра­гра­мы патра­ба­валі азна­ям­лен­ня з тво­ра­мі выдат­ней­шых маста­коў све­ту. Тут нія­кія пад­руч­нікі дапа­маг­чы не маглі. Гэта ж была асно­ва наша­га наву­чан­ня. Прых­од­зіла­ся чыта­ць іх у Ленін­с­кай біб­ліят­э­цы, бо купі­ць было і не пад сілу і не заў­сё­ды мож­на было знай­с­ці ў про­да­жы патр­эб­ную кні­гу. Нао­гул, пер­ша­кры­ні­цы я заў­сё­ды больш пава­жаю, чым тлу­ма­ч­эн­ні.
Я не толь­кі вучы­ў­ся: занят­кі ў інсты­ту­це пра­ход­зілі ўве­ча­ры. Я пра­ца­ваў ва ўста­но­вах (у роз­ныя гады): у Нар­ка­ма­све­ты РСФСР, у пас­та­ян­ным прад­стаўніц­тве БССР пры ўрад­зе СССР, у Камуні­стыч­ным універ­сіт­эце наро­даў Захаду (лек­та­рам), у Крам­лі (пры СНК СССР) — рэдак­та­рам бела­рус­ка­га тэкс­ту Збо­ру зако­наў Саю­за ССР.
Пер­шы мой верш над­ру­ка­ва­ны ў маі ці ў чэрвені 1921 года ў газе­це «Савец­кая Бела­русь». У далей­шым паа­соб­ныя вер­шы і перак­ла­ды з англій­с­кае мовы (з ніз­кі «Яўр­эй­скія мело­дыі» Бай­ра­на, напрыклад, «Пара­ж­энне Сена­хе­ры­ба», «Зруй­на­ванне Еру­салі­ма Цітам») дру­ка­валі­ся ў вілен­скай пра­гр­эс­іў­най бела­рус­кай газе­це, у аль­ма­на­хах бела­рус­кіх студ­эн­таў, якія вучы­лі­ся ў             Мас­кве, — «Мала­дая Бела­русь», «Зма­ганне». У 1923 год­зе ў Віль­ні вый­шаў з дру­ку пер­шы мой невя­ліч­кі збор­нік вер­шаў «Стро­ма». У яго ўвай­шлі вер­шы, напі­са­ныя ў самым пачат­ку маёй літа­ра­тур­най пра­цы. Пас­ля, у Мін­ску, вый­шлі збор­нікі «Там, дзе кіпа­ры­сы» (1925), «Тры­с­цё» (1925), «Сгеdо», (1926), а ў Мас­кве — «Наля» (1927).
У 1924 год­зе я ўпер­шы­ню пры­ехаў у Мінск і пазна­ё­міў­ся аса­бі­ста з боль­шас­цю бела­рус­кіх пісь­мен­нікаў таго часу. 3 нека­то­ры­мі я пазна­ё­міў­ся яшчэ ў Мас­кве, асаб­лі­ва ў 1923 год­зе, бо тады, на тэры­то­рыі цяпе­раш­ня­га пар­ку імя М. Гор­ка­га, была пер­шая Усе­са­юз­ная сель­ска­га­спа­дар­чая выстаўка, на якую пры­язд­жалі дзе­ячы мастацтва. У гэтым жа год­зе я пра­ца­ваў сакра­та­ром Бела­рус­ка­га прад­стаўніцтва ў Мас­кве, таму мне давя­ло­ся бачы­ць мно­гіх адказ­ных пра­ца­ўнікоў Бела­рус­кае ССР. Між іншым, па даруч­эн­ню іх, мне разам з былым упаў­на­ва­жа­ным Нар­ка­ма­све­ты Лой­кам М. Ф. прый­ш­ло­ся арганізоў­ва­ць адмыс­ло­вую камісію па гар­мані­за­цыі для школ і гра­мад­скіх хораў збор­ніка народ­ных песень, запі­са­ных Н. А. Янчу­ком. Стар­шы­нёй гэтай камісіі згад­зіў­ся быць вядо­мы рус­кі кам­пазітар А. М. Іпалітаў-Іва­наў, а ў склад яе ўва­х­од­зілі     А. А. Аленін, М. Ц. Гра­чані­наў, М. I. Ала­даў і дру­гія. У выніку рабо­ты гэтай камісіі, сакра­та­ром якой быў я, гар­мані­за­ва­на каля 250 бела­рус­кіх на­родных песень. Мно­гія з іх выкон­ва­юц­ца да гэта­га часу. Трэ­ба адзна­чы­ць, што              А. М. Іпалітаў-Іва­наў вызна­чаў­ся вялікім і сар­д­эч­ным заміла­ван­нем да бела­рус­ка­га пра­цоў­на­га наро­да і яго­нае твор­час­ці. Ён марыў дача­ка­ць таго часу, калі бела­рус­кія кам­пазіта­ры ство­ра­ць бела­рус­кія опе­ры, сім­фоніі, даду­ць на пад­ста­ве бага­тай народ­най твор­час­ці ары­гі­наль­ныя тво­ры, вар­тыя яе. Нека­то­рыя свае дум­кі выка­заў ён у арты­ку­ле пра Бет­хо­ве­на, спе­цы­яль­на напі­са­ным для часо­пі­са «Узвы­ш­ша».
Паколь­кі ў той час на Бела­русі было мала выш­эй­шых школ, у Мас­кве вучы­ла­ся вель­мі мно­га молад­зі з Бела­русі. Яна была аргані­за­ва­на ў зям­ляцт­вы, а гэтыя зям­ляцт­вы група­валі­ся ля бела­рус­ка­га клу­ба. Часта нала­дж­валі­ся веча­ры, на якіх высту­палі самад­зей­ныя хоры, дэк­ла­ма­валі­ся вер­шы, былі і народ­ныя тан­цы. Адказ­ныя пра­ца­ўнікі БССР, быва­ю­чы у Мас­кве, няр­эд­ка высту­палі з дакла­да­мі на гэтых схо­дах. Гэтыя веча­ры кары­сталі­ся вялікім поспе­хам, на іх быва­ла бага­та молад­зі іншых нацы­я­наль­на­сцей. Час ад часу выда­валі­ся аль­ма­на­хі, дзе побач з арты­ку­ла­мі палітыч­на-гра­мад­скі­мі дру­ка­валі­ся і літа­ра­тур­на-мастац­кія тво­ры («Мала­дая Бела­русь», «Зма­ганне»). 3 1927 года ў газе­це «Гудок» было нала­д­жа­на рэгу­ляр­нае выданне ста­рон­кі на бела­рус­кай мове, пер­шым рэдак­та­рам якой быў я. У далей­шым, мабы­ць гады праз паўта­ра-два, рэдак­та­рам стаў П. П. Шаста­коў (гра­мад­скі дзе­яч і паэт, аўтар лібр­эта пер­шай бела­рус­кай савец­кай опе­ры).

Калі спраў­ляў­ся двац­ца­ці­га­до­вы юбілей Яку­ба Кола­са, у Мас­кве па маёй іні­цы­я­ты­ве, пры маім удзе­ле была выдад­зе­на кні­га, пры­све­ча­ная яго твор­час­ці. У гэтай кні­зе былі змеш­ча­ны арты­ку­лы праф. П. А. Рас­т­ар­гу­е­ва,                         К. М. Якаўчы­ка, Г. С. Бяроз­кі, мой.
Юбі­ля­ру, які пры­язд­жаў на ўра­чы­сты сход, што адбы­ваў­ся ў акта­вай зале 1‑га Мас­коўска­га дзяр­жаў­на­га ўнівер­сіт­эта, кні­га вель­мі спа­даб­а­ла­ся. Ён тады пуб­ліч­на адзна­чыў, што гэта — пер­шае адмыс­ло­вае выданне, пры­све­ча­нае яго­най твор­час­ці. Толь­кі праз нека­то­ры час у Мін­ску была выдад­зе­на бра­шу­ра, пры­све­ча­ная яму.
Такім чынам, бела­рус­кая гра­мад­с­кас­ць Мас­к­вы не ста­я­ла бокам ні да агуль­на­палітыч­на­га жыц­ця нашае краі­ны, ні да куль­тур­на­га жыц­ця Бела­русі.
Апош­нім часам у нас пачалі з’яў­ляц­ца сапраў­ды наву­ко­выя пра­цы, у якіх на пад­ста­ве кан­кр­эт­ных мат­э­ры­я­лаў і даку­мен­таў даец­ца раз­гляд літа­ра­тур­на­га жыц­ця на Бела­русі ў двац­ца­тых-трыц­ца­тых гадах (пра­цы Ю. Пшыр­ко­ва,           Н. Пер­кі­на, Ал. Ада­мо­ві­ча). Трэ­ба спад­зя­вац­ца, што гэта толь­кі пач­а­так і што яны ці, можа, і дру­гія даслед­чы­кі даду­ць выраз­ную кар­ці­ну тага­час­на­га літа­ра­тур­на­га пра­ц­э­су.

Дзя­ку­ю­чы таму, што яшчэ з 1927—1928 гг. гэта спра­ва тра­пі­ла ў рукі фаль­сі­фі­ка­та­раў і вуль­гары­за­та­раў, якія зна­ход­зілі сабе пад­т­рым­ку ў часе куль­ту асо­бы, такой выразнай кар­ці­ны да нядаў­ня­га часу не было. Наа­д­ва­рот, былі вель­мі сум­ныя вынікі, дзя­ку­ю­чы якім нека­то­рыя тале­навітыя люд­зі навекі адыш­лі ад літа­ра­тур­на­га жыц­ця, а нека­то­рыя, у тым ліку і я, былі на доў­гі час паз­баў­ле­ны маг­чы­мас­ці адда­ць свае сілы на кары­с­ць род­на­га бела­рус­ка­га наро­да ў любі­май галіне — у літа­ра­тур­най твор­час­ці.
Не паўта­ра­ю­чы таго, пра што ўжо ўсім добра вядо­ма, ска­жу некаль­кі слоў пра «Узвы­ш­ша», у якім я пры­маў удзел.
На Бела­русі была адна літа­ра­тур­ная аргані­за­цыя — «Малад­няк». Ува­х­од­зіў туды і я. Удзель­ні­чаў у часо­пі­се, быў нека­то­ры час (прыб­ліз­на два нума­ры) рэдак­та­рам гэта­га часо­пі­са, калі пры­язд­жаў у Мінск арганізоў­ва­ць выданне часо­пі­са «Бела­рус­кі пія­нер». Тады ж быў адказ­ным сакра­та­ром ЦБ «Малад­ня­ка». Гэта аргані­за­цыя пры­ма­ла ў свой склад усіх, хто сяк-так мог рыф­ма­ва­ць вер­шы, хоць бы гэтыя вер­шы былі далёкі­мі ад мастацтва. Па харак­та­ру сва­ёй дзей­на­сці «Малад­няк» перат­ва­ры­ў­ся ў куль­тур­на-асвет­ніц­кую аргані­за­цыю. А хлоп­цы пад­рас­лі. Заду­малі­ся нека­то­рыя аб тым, каб даць у літа­ра­ту­ры што-небудзь вар­тае нацыі і эпо­хі. Пас­ля папяр­эд­ніх гута­рак і абмер­ка­ван­няў наду­малі­ся ства­ры­ць адмыс­ло­вае літа­ра­тур­на-мастац­кае згур­та-ванне, яко­му далі назву «Узвы­ш­ша».

У іні­цы­я­ты­ў­ную групу ўвай­шлі Адам Бабар­эка, Кузь­ма Чор­ны, Кандрат Кра­пі­ва, Змітрок Бяду­ля, Язэп Пуш­ча і я.

Быў напі­са­ны ста­тут, дэк­ла­ра­цыя. Падад­зе­ны адпа­вед­ныя заявы ў ЦК КП(б)Б, у Нар­ка­ма­све­ты. 26 мая 1926 года адбы­ла­ся нара­да, у якой пры­малі ўдзел ад   ЦК — М. Галад­зед, ад СНК — Я. Ада­мо­віч, ад Нар­ка­ма­све­ты — А. Баліц­кі, прад­стаўнік ад ЦК ЛКСМБ, уся наша група і ад «Малад­ня­ка» — М. Чарот.

Апош­ні спра­ба­ваў давод­зі­ць, быц­цам новая група ства­ра­ец­ца выключ­на таму, што «Дубоўка заха­цеў атры­ма­ць парт­фель», гэта зна­чыц­ца, ста­ць кіраўніком. Але зда­ры­ла­ся так, што кіраўніком «Узвы­ш­ша» стаў К. Чор­ны, намес­ні­кам —  К. Кра­пі­ва, сак­ратаром — А. Бабар­эка, а я ўвай­шоў толь­кі ў склад рэд­ка­ле­гіі. Ды і то, жывучы ў Мас­кве, фак­тыч­на ўдзе­лу ў ёй не пры­маў, хоць ніколі не адмаў­ляў­ся ад адказ­на­сці ні за ўсё дрэн­нае, ні, зра­зу­ме­ла, за ўсё добрае, што было зроб­ле­на згур­та­ван­нем ці часо­пі­сам. У кож­ным разе леген­да аб «парт­фе­лях» раз­ве­я­ла­ся вель­мі хут­ка. Пас­ля, праз нека­то­ры час, ва «Узвы­ш­ша» былі пры­ня­ты П. Глеб­ка, М. Лужанін, С. Дарож­ны і г. д.
Пра­цу гэта­га згур­та­ван­ня і яго паа­соб­ных чле­наў харак­тары­зуе часо­піс, змеш­ча­ныя ў ім тво­ры.
Нашы даслед­чы­кі, якіх я зга­д­ваў ужо, далі даволі грун­тоў­ныя агля­ды таго перы­я­ду. Ска­жу толь­кі, што душой уся­го згур­та­ван­ня быў выдат­ны кры­тык, цудоў­ны сяб­ра, Адам Анто­навіч Бабар­эка, які без часу загі­нуў. Пра яго цяпер ніх­то не зга­д­вае пакуль што нівод­ным сло­вам.

Усе свае рама­ны і апо­вес­ці нябож­чык К. Чор­ны папяр­эдне абмяр­коў­ваў з Ада­мам. Не чуралі­ся яго і дру­гія былыя сяб­ры «Узвы­ш­ша», а пра малад­зей­шых няма чаго і каза­ць. Рабіў ён няма­ла каш­тоў­ных і трап­ных заў­ваг мне як па асоб­ных маіх вер­шах, так і па боль­шых тво­рах (паэ­мах). Я ад душы, сар­д­эч­на пры­свя­ціў быў яму сваю паэму «Кру­гі» (ва «Узвы­ш­шы» яна над­ру­ка­ва­на з гэтым пры­свяч­эн­нем). Думаю, што на мне, як і на дру­гіх сяб­рах, якія ведалі яго, ляжы­ць мараль­ны аба­вя­зак аднаві­ць яго­ную памя­ць, памя­ць сум­лен­на­га, сар­д­эч­на­га наша­га тава­ры­ша.
Што было далей са мною, пачы­на­ю­чы ад 20 ліпе­ня 1930 года да 1958 года, я тут каза­ць не буду, бо гэта заня­ло б мно­га папе­ры. Я на нема­лы час перак­лю­чы­ў­ся на іншыя рабо­ты, у тым ліку і на будаўнічыя. Пры гэтым пабыў і на Вят­цы, і на Далёкім Усход­зе, а пас­ля 1949 года — у Крас­на­яр­скім краі, на рацэ Біру­се. Пра­ца­ваў на роз­ных вялікіх пабу­до­вах, ава­ло­даў мно­гі­мі спе­цы­яль­на­сця­мі. Адзін пералік іх сягае выш­эй двух дзе­сят­каў. Але най­больш доў­гі час пра­ца­ваў тын­ка­вальш­чы­кам, муля­рам, маля­ром, ста­ля­ром. На апош­няй спе­цы­яль­на­сці, ста­ляр­най — гадоў дзе­ся­ць. (Паві­нен пры­га­да­ць, што дзед і баць­ка мой, пакуль не ака­лечы­ў­ся, былі доб­ры­мі ста­ля­ра­мі.) Зда­ра­ла­ся быва­ць і на лёг­кіх рабо­тах: пра­ца­ваў юрыс­кон­суль­там, эка­на­містам, бух­гал­та­рам. За тыя гады, як пісь­мен­нік, нічо­га не рабіў.
Шмат гадоў у маіх вандра­ван­нях са мной была мая няз­мен­ная сяброўка Мары­ля Пятроў­на. Яна натх­ня­ла мяне на шуканне свет­ла­га і пры­го­жа­га ў жыц­ці, пад­зя­ля­ю­чы са мной «і радас­ць, і гора».
Дзе б я ні быў, на якой бы пра­цы ні ста­яў, я ўсю­ды зна­ход­зіў шмат пры­го­жа­га, шмат ціка­ва­га, сустра­каў вель­мі доб­рых люд­зей. Для мяне нія­кая рабо­та ніколі не была паку­тай — яна заў­сё­ды была для мяне жада­най, бо ўрэш­це — ішла на кары­с­ць нашай сацы­я­лі­стыч­най баць­каўш­чы­ны.
Най­больш даклад­на пра гэта ска­за­на ў маім вер­шы 1958 года «Нам некалі са смут­кам знац­ца», які я падаю цал­кам на закан­ч­энне свай­го жыц­ця­пі­су:

I Вол­гу бачыў я і Дон,
бага­та рэк сібір­скіх бачыў.
Такі мой лес: з юнац­кіх дзён
ён вандра­ван­ні мне прызна­чыў.

Вад­зіў праз гор­ныя хры­б­ты,
цераз Бай­кал і за Бай­ка­лам.
А хараства, а пек­на­ты —
аж цераз самы край быва­ла.

Жыві хоць ліш­ніх сто гадоў —
кра­су пра­славі­ць немаг­чы­ма.
Патр­эб­на сот­ня маста­коў,
ды ўсе каб з ясны­мі вачы­ма.

Спя­валі пес­ні мне вят­ры,
спя­валі пес­ні наваль­ні­цы.
А каз­кі, з‑пад кру­той гары,
плы­лі люст­ра­наю кры­ні­цай…

У пес­нях мне шумеў чарот
пра Нара­чан­скія азё­ры.
У каз­ках казач­ны народ
насіў лятун­кі аж на зоры…

Які б цяжар ні быў калі,
на сэр­цы гар­ка­та якая,—
ад гэных песень і быліц
яны кры­шы­лі­ся, знікалі…

3 грузі­нам жыў, як род­ны брат,
так­са­ма жыў з сібіра­ка­мі.
Затым сяброў усю­ды шмат,
а ўслед — ніх­то не кіне камень.

Не выры­валі­ся з рукі
ані сяке­ра, ні фуга­нак.
I з кель­няй браў раз­мах такі,
каб не было і з ёй зага­ны…

Без пра­цы я не быў нід­зе,
а пра­ца нам і тво­ры­ць долю.
Ні на зям­лі, ні на вад­зе
не сума­ваў я аніколі.

Бо ўсю­ды, скрозь — рад­зі­мы край,
вар­шта­ты ўсю­ды ёсць для пра­цы.
Сумуе вораг наш няхай,
нам — некалі са смут­кам знац­ца!

23 чэрве­ня 1962 г.

Дубоўка, У. М. Мой жыц­ця­піс / У. М. Дубоўка // Пяцьд­зе­сят чаты­ры даро­гі : аўта­бія­гра­фіі бела­рус­кіх пісь­мен­нікаў // [скла­данне і пад­рых­тоўка тэкс­ту Янкі Казекі]. – Мінск : Мастац­кая літа­ра­ту­ра, 1963. – С. 189–207.

Улад­зі­мір Дубоўка : міні–энцыклапедыя

Mini-entsyklapedyya

Улад­зі­мір Дубоўка : міні–энцыклапедыя / Пас­таўкая раён­ная дзі­ця­чая біб­ліят­эка імя У. Дубоўкі. – Пас­та­вы, 2020. – 14 с.

Если вы нашли ошиб­ку, пожа­луй­ста, выде­ли­те фраг­мент тек­ста и нажми­те Ctrl+Enter.

1,592 про­смот­ров все­го, 2 про­смот­ров сего­дня

Метки: , . Закладка Постоянная ссылка.

Комментарии запрещены.

  • Разделитель